"Sinds het overlijden van haar opa heeft onze dochter er bijna niets over gezegd. Ze speelt, gaat naar school en lijkt soms zelfs plezier te hebben. Rouwt ze wel?"
Het is een vraag die veel ouders zichzelf stellen.
Wanneer een kind niet over het overlijden praat, kan dat onzeker maken. Zeker als je zelf volop bezig bent met verdriet en verlies. Misschien vraag je je af of je kind het wel begrijpt, of het verdriet wegstopt, of dat je iets over het hoofd ziet.
Het korte antwoord is: ja, het kan heel normaal zijn.
Kinderen uiten verdriet op verschillende manieren
Hoe kinderen omgaan met verlies hangt sterk samen met hun leeftijd en ontwikkeling.
Jonge kinderen hebben vaak nog niet de woorden om uit te drukken wat er in hen omgaat. Hun verdriet laat zich daardoor vaker zien in spel, gedrag of lichamelijke reacties.
Kinderen op de basisschool beginnen steeds beter te begrijpen wat overlijden betekent. Ze stellen soms veel praktische vragen, willen precies weten wat er gebeurd is of komen steeds opnieuw terug op hetzelfde onderwerp. Dat herhalen helpt hen om stap voor stap te begrijpen wat er is gebeurd en wat dat betekent voor hun leven.
Pubers begrijpen de impact van verlies vaak op een meer volwassen manier, maar dat betekent niet automatisch dat zij er ook makkelijk over praten. Vrienden spelen in deze fase een belangrijke rol en jongeren zijn bezig hun eigen plek te vinden, los van hun ouders. Tegelijkertijd hebben zij hun ouder(s) nog steeds hard nodig, ook al laten ze dat niet altijd zien of zoeken ze die steun op een andere manier dan vroeger.
Er is geen goede of verkeerde manier van rouwen. Kinderen verwerken verlies, net als volwassenen, ieder op hun eigen manier en in hun eigen tempo.
Lees hier meer over hoe kinderen de dood op verschillende leeftijden begrijpen en beleven.
Wat als je kind niet over het overlijden wil praten?
Sommige kinderen praten veel over degene die overleden is. Andere kinderen beginnen er zelf nauwelijks over. Dat betekent niet dat zij degene niet missen.
Het helpt vaak om het onderwerp niet uit de weg te gaan. Door de naam van degene die overleden is te blijven noemen of herinneringen te delen, laat je merken dat er ruimte is voor verdriet, vragen en herinneringen.
Je kunt ook vragen of je kind degene mist. Of zelf vertellen dat jij diegene mist en aan hem of haar denkt. Daarmee laat je zien dat praten over iemand die overleden is mag en dat verdriet en herinneringen er allebei mogen zijn. Tegelijkertijd hoeft een gesprek niet geforceerd te worden. Veel gesprekken ontstaan juist op onverwachte momenten. In de auto, tijdens het wandelen of vlak voor het slapengaan. En soms komt een gesprek helemaal niet in woorden, maar in kleine opmerkingen tussendoor.
Wanneer kan extra ondersteuning helpend zijn?
De meeste kinderen vinden, samen met de mensen om hen heen, een weg in hun verdriet.
Tegelijkertijd is rouw vaak zoeken. Ook voor ouders. Het is heel normaal om soms niet goed te weten wat je kind nodig heeft of om je af te vragen of wat je ziet bij rouw hoort. Misschien merk je als ouder dat je je zorgen maakt, omdat je kind verandert, vastloopt of omdat je simpelweg niet goed weet hoe je je kind kunt voorbereiden op de uitvaart en op alles wat daarna komt.
Twijfel alleen al kan een reden zijn om advies te vragen of even met iemand mee te laten kijken. Soms is het prettig om daarin niet alleen te hoeven zoeken.
Tot slot
Kinderen hebben, net als volwassenen, hun eigen manier om met verlies om te gaan. En vaak is het belangrijkste wat je als ouder kunt bieden niet het juiste antwoord of het perfecte gesprek, maar dat je er bent.